Home / glossary / professionele beroepshouding

Basishouding: professionele balans tussen
afstand & nabijheid

Professionele betrokkenheid, balans tussen afstand en nabijheid

De betrokkenheid van de zorgprofessional bij een cliënt komt tot stand vanuit een professionele relatie. Daardoor zijn de verhoudingen heel anders dan in een persoonlijke relatie. De verantwoordelijkheden liggen anders; in een beroepsmatige relatie is de zorgprofessional eindverantwoordelijk voor de zorgsituatie. Ook liggen de afhankelijkheden anders. Wederzijdse noden liggen niet gelijk, emotioneel niet en ook praktisch niet. Een cliënt heeft via de zorgprofessional toegang tot de zorg in die zin is er een machtsverschil. Het is belangrijk dat een zorgprofessional zich dit realiseert en ervoor waakt dat er geen (emotionele) verstrengeling optreedt. Professionele betrokkenheid uit zich in een goede balans tussen nabijheid en distantie.

Professionele nabijheid

Empathie speelt bij professionele nabijheid een centrale rol. Empathie is het vermogen zich in de belevingswereld van de ander in te leven. Empathie leidt bij de zorgprofessional tot gevoelens die haar motiveren om te handelen. Dankzij haar empathische betrokkenheid zal een zorgprofessional – op een manier die bij de cliënt past en die aan haar professionele maatstaven voldoet, van alles in het werk stellen om de cliënt te helpen. Empathie is iets heel anders dan sympathie. Of je gevoelens van sympathie of antipathie voor iemand hebt zou er bij professionele betrokkenheid niet toe moeten doen.

Een zorgprofessional toont zich begripvol ook al heeft ze zelf andere voorkeuren. Meestal treedt er bij professionele nabijheid emotionele besmetting op waardoor de zorgprofessional letterlijk het leed van de ander voelt Hierdoor zal zij bij de ander het leed willen verminderen. Dankzij haar empathisch vermogen is de zorgprofessional er voor de ander; ze luistert niet alleen naar de inhoud van een boodschap maar vooral ook naar wat iemand bedoelt aan te geven. Ze hoort de gevoelslading en gaat op een gevoelige manier om met de iemands gevoeligheden. En als ze daarbij voldoende distantie heeft zal zij met respect en aandacht voor de gevolgen die dat voor de ander heeft, haar grenzen aangeven. (Zie pagina 63 over het communiceren over grenzen).
Empathische betrokkenheid en de daarmee samenhangende emotionele besmetting veroorzaken ook stress bij de zorgprofessional. Dat is normaal. Reductie van deze stress moet dan ook een vast onderdeel vormen van de professionele basishouding. (Zie hoofdstuk 5 over Veerkracht en Zelfzorg.) Gebeurt dat niet dan kan empathische betrokkenheid op de langere termijn tot emotionele uitputting leiden.

Emotionele distantie

Distantie gaat over de afstand van de eigen gevoelens en emoties; over de manier waarop de zorgprofessional met haar eigen gevoelens en emoties en stemmingen omgaat. Thuis kan ze zichzelf laten vieren. Ze kan buien hebben; emoties en irritaties vrij laten zien aan leefgenoten. In een professionele setting kan dat niet.

Tijdens het werk heeft een zorgprofessional meer afstand van haar eigen gevoelsleven. Vandaar de term emotionele distantie. Ze kan gerust heel dicht bij een cliënt komen en meeleven met hem en begrip op brengen voor hem, zolang ze maar haar eigen emoties bewust hanteert. Dat kan best lastig zijn, zeker als de eigen emoties zich sterk aandienen. Dat geldt voor pijnlijke emoties met een negatieve lading richting de cliënt maar zeker ook voor te sterke gevoelens en emoties van verantwoordelijkheid en verbondenheid met de client. In beide gevallen is het zoeken naar goede manieren om de gevoelens en emoties weer te doen dalen en de persoonlijke balans te hernemen. Soms zal een zorgprofessional daarvoor even een time-out nodig hebben en soms is constructieve feedback nodig.

Emotionele distantie is niet iets wat de zorgprofessional heeft of niet heeft. Het is een voortdurend zoeken naar de juiste positie in zichzelf en ten opzichte van cliënten en collega’s. Het is hierbij helpend als de zorgprofessional een visie heeft op professioneel handelen in het algemeen en op haar rol als professional in het bijzonder van belang. Daarnaast wordt emotionele distantie bevordert als de zorgprofessional tijdens haar werk reflecteert op wat er bij zichzelf gebeurt; op haar gedachten gevoelens en gedrag rond haar betrokkenheid bij een cliënt.

naar Driehoek van professioneel handelen