Home / glossary / proces van verliesverwerking

Proces van verwerking van levend verlies

Niemand weet van tevoren hoe het proces van verliesverwerking gaat lopen. Het proces ‘gaat zijn eigen gang’. De steeds terugkerende bewegingen van het verwerkingsproces zijn te vergelijken met de heen en weer gaande beweging van een slinger.
Mensen die een verwerkingsproces meemaken zullen in de loop van de tijd steeds opnieuw heen en weer bewegen tussen: emotionele pijn aan de ene kant en het herstel van balans in hun leven aan de andere kant. Verliesverwerking is een dynamisch proces dat zich kenmerkt door een beweging tussen emotiegerichte en probleemgerichte strategieën; tussen negatieve en positieve gevoelens; tussen confrontatie en vermijding. (J. Maes & E. Jansen: Ze zeggen dat het overgaat, leven met rouw en verdriet. Witsand. Gent 2009. pag 145)

Deze dynamiek is een uitdrukking van veerkracht en kenmerkend voor een helend verwerkingsproces. Het gericht zijn op verlies impliceert de confrontatie met het verlies en met de hiermee samenhangende emoties, zoals pijn en onzekerheid. Gericht zijn op herstel impliceert het verleggen van grenzen, ontwikkelen van nieuwe mogelijkheden en zoeken naar een nieuw evenwicht.
Als de slinger aan de kant van de emoties is, wordt iemand beheerst door gevoelens en stemmingen. Niet iedereen voelt zich daar veilig bij. Voor sommige mensen zijn alle emoties bedreigend en die zullen dan met allerlei vermijdende coping strategieën proberen de slinger aan de kant van herstel van balans te houden. Voor sommige mensen zijn alleen bepaalde emoties bedreigend en zij zullen pogen bij die emoties weg te blijven bijvoorbeeld door woede om te vormen tot verdriet of andersom. En als de ongewenste emoties niet tegen te houden zijn zullen zij hier bijvoorbeeld door ontregeld raken.

Processen van herstel van balans kunnen ook heel pijnlijk zijn doordat het gericht zijn op het nieuwe, tegelijk een bevestiging inhoudt van het definitieve van het verlorenen. En ook omdat het veroveren van het nieuwe en het verleggen van grenzen vaak met vallen en opstaan en met teleurstellingen gepaard zal gaan. Op al die momenten slingert de slinger dan voor korte of langere tijd weer terug naar de kant van emotionele dynamiek. Ook herstel van balans kan voor mensen onveilig voelen. Zij kunnen zich dan bijvoorbeeld geen voorstelling maken van een toekomst zonder het oude vertrouwde; of ze hebben er geen vertrouwen in dat er voor hen een nieuwe toekomst mogelijk is. Deze mensen zullen proberen de slinger aan de kant van de emotionele dynamiek te houden.

Er zijn geen regels voor verliesverwerking. Welke richting de slinger beweegt en hoe lang die aan welke kant blijft, is voor iedereen verschillend. Het is lastig uitspraken te doen over het al dan niet ‘goed’ slingeren van de slinger. Natuurlijk kunnen mensen zelf aangeven dat ze het gevoel hebben dat ze ergens vast zitten. Ook de omgeving kan zulke signalen afgeven.
Ook kan een zorgprofessional op basis van bewuste reflectie en professionele intuitie de indruk hebben dat het verwerkingsproces niet goed verloopt. Dit is een precair proces omdat ook zorgprofessionals overtuigingen kunnen hebben over hoe een verwerkingsproces zou moeten gaan en deze overtuigingen kunnen haar blik kleuren.
Pas als echt duidelijk is dat de slingerbeweging tussen emoties doorleven en balans zoeken niet gemaakt wordt, kan men stellen dat er sprake is van verstoorde verliesverwerking.

naar Slinger van verliesverwerking