Home / glossary / herstel van psychotrauma

Herstel van psychotrauma

Mensen met levend verlies hebben vaak een traumatische gebeurtenis meegemaakt. Ze kregen een ongeluk, hebben een ernstige ziekte, of een kind met een ernstige beperking; ze ondergingen een ingrijpende operatie, kregen misschien te maken met een medische misser of een langdurig verblijf op de IC, enzovoort. Dit soort gebeurtenissen kunnen diep in lichaam en geest van iemand ingrijpen. Uit hersenonderzoek blijkt dat dit ingrijpen heel letterlijk kan worden genomen. Dat wil zeggen dat een schokkende gebeurtenis in het limbisch systeem in de hersenen als gevaar kan worden gecodeerd, waarbij zelfbeschermende mechanismen in werking worden gesteld. Deze zetten lichaam en geest op scherp, zodat al bij het kleinste signaal van herhaling wordt gereageerd met een vlucht- of vechtreactie. Deze staat van paraatheid is ‘een normale reactie op een abnormale situatie’ en in de meeste gevallen zal deze reactie in de loop van de tijd weer afnemen.

Tot die tijd echter is zo’n voortdurende staat van paraatheid voor een cliënt een stressvolle situatie. Vaak zijn mensen schrikachtig, lichtgeraakt en emotioneel labiel, en ze kunnen last hebben van hartkloppingen, zweten, nachtmerries en herinneringsflitsen. De nare ervaringen blijven hoog in het bewustzijn, met alle fysieke, emotionele en mentale gevolgen van dien. De schrik zit er nog flink in, zeggen we dan.
In het begin van het herstelproces geven cliënten vaak aan dat het hele gebeuren onecht voelt. Dat zij verwachten dat alles zo weer normaal zal zijn: ‘Alsof ik droom.’ Wat er gebeurd is, dringt nog niet door. Mensen hebben tijd nodig om te herstellen van de schokkende gebeurtenis. Dit herstellen is iets anders dan het verwerken van de verliezen die iemand heeft geleden. Het herstellen van de schokkende gebeurtenis is als het ware een voorstadium van het proces van verliesverwerking. Het helpt als zorgprofessionals zich dit realiseren bij de begeleiding. Stel bijvoorbeeld dat een cliënt tijdens het uitzoeken van het geschikte aangepast bestek zegt: ‘Waarom zou ik dit leren, ik ga straks toch weer gewoon eten.’ Wanneer een cliënt die nog niet beseft wat hem is overkomen dit zegt, vereist dit een andere benadering dan wanneer een cliënt hetzelfde zegt vanuit een rouwreactie. Bij de cliënt die nog niet herstelt is van de schok van de gebeurtenis kan de professional het beste aansluiten bij het gebrek aan besef door iets te zeggen in de trant van: ‘Ja hè, je kunt je niet voorstellen dat je niet weer gewoon met een vork zal eten.’ Bij de cliënt met de rouwreactie kan de zorgprofessional beter aansluiten bij de hoop van de cliënt: ‘Hè, wat zou het heerlijk zijn als je dit straks allemaal in de gracht kon gooien! Maar tot die tijd is het toch wel handig om zelf te kunnen eten?’

Terwijl mensen bezig zijn om van de schok te bekomen, kunnen ze – cognitief, emotioneel en gedragsmatig – behoorlijk de weg kwijt zijn. Het is een periode van spanningsvolle samenwerking tussen lichaam en geest, die veel kracht vraagt. Tegelijk wordt in deze periode ook de veerkracht van de cliënt sterk aangesproken. Juist doordat de herinnering zo hoog in het bewustzijn blijft, laat deze zich minder gemakkelijk naar een verborgen hoekje verdrijven en worden cliënten uitgedaagd iets met de herinnering te doen. Door de herinnering in een veiliger situatie steeds opnieuw te herbeleven, kan de spanning eromheen uitdoven. Dat gebeurt meestal vanzelf. Daarnaast kan het helpen als de cliënt psycho-educatie krijgt, om te leren hoe hij met zijn eigen gedachten en met ontspanning de beschermende signalen vanuit de hersenen kan kalmeren. Meestal is het zo dat als een cliënt zonder versnelde ademhaling en zonder angstige gevoelens over de gebeurtenis kan praten, hij van de schok hersteld is.

Naarmate geleidelijk de schok afneemt, neemt het besef van de verliezen steeds meer toe. Dus tijdens het herstelproces komt ook het verwerkingsproces op gang. Wanneer het proces van herstel van de schok niet op gang komt, komen cliënten meestal ook niet toe aan het proces van verliesverwerking. Dat is een zorgelijke situatie die om professionele begeleiding vraagt.

naar Slinger van verliesverwerking