Home / glossary / hernemen autonomie

Hernemen autonomie

Het heroveren van de autonomie is een belangrijk onderdeel van verwerking.
Totale autonomie bestaat niet. Autonomie is een levenslang proces van keuzes maken of de dingen juist laten gebeuren. Door het krijgen van een aandoening of een kind met een beperking komt dit proces ineens enorm onder druk te staan. De aandoening, het anders zijn zet een streep door het vertrouwde leven. Cliënten moeten in zekere zin opnieuw beginnen. Het proces van autonomie gaat over het gevecht met zichzelf, de partner, het gezin en met de buitenwereld om het leven op een eigen manier vorm te geven.

Autonomie betekent niet alleen zelf bepalen, dat iemand over zichzelf kan beschikken en zijn eigen keuzes kan maken. Autonomie betekent ook zelfredzaamheid, het zelf zorgen voor wat jij en de mensen om je heen nodig hebben. Soms kan iemand niet goed meer zorgen, fysieke en of mentaal. Maar ook als je een ander nodig hebt om dingen voor je te doen, wil dat nog niet zeggen dat je de regie uit handen moet geven. Ook zelfmanagement is een aspect van autonomie.


Zelfbeschikking
Zelf bepalen wát er gebeurt valt onder zelfbeschikking. De basis van autonomie. Deze term wordt meestal gebruikt voor kwesties op het gebied van leven en dood. Ook dat is soms relevant bij cliënten. Vanaf dag één zijn de mogelijkheden van tot zelfbeschikking beperkt. Cliënten zijn in sterke mate overgeleverd aan het regime van medische wereld; afhankelijk als ze ook zijn van wet- en regelgeving kunnen ze maar voor een deel hun eigen beslissingen nemen.

Ook voor een ouder met een kind met een beperking speelt zelfbeschikking op veel levens-gebieden. Welke onderzoeken krijgt hun kind? Welke behandelingen? Hoelang ga je door? Wanner stop je? Naar welke school kan het gaan? Waar zal het wonen? Wie mag beslissen, de vader of de moeder?

Zelfredzaamheid
Cliënten in de zorg kunnen voor veel afhankelijk zijn van anderen. Voor hele gewone dagelijkse dingen als wassen, eten en drinken, plassen en poepen. Ook voor het regelen van hulpmiddelen zoals een rolstoel, mogelijk een aangepaste auto, het aanpassen van de oude woning of het vinden van een nieuwe woning hebben ze anderen nodig. Anderen moeten hen informeren over wat er met hen aan de hand is, wat ze wel en wat ze niet moeten doen. Hoe het verder zal gaan met hun lichaam. Ook voor steun en afleiding zijn ze vaak aangewezen op anderen. Hierdoor bestaat het gevaar dat anderen hen meer uit handen nemen dan noodzakelijk is. Of dat ze zelf allerlei dingen niet meer doen, misschien omdat het ze allemaal te veel moeite kost of omdat ze moedeloos worden door wat allemaal niet meer kan. Of omdat ze niet weten hoe op een constructieve manier aan de mensen om hen heen te laten weten wat ze willen.

Zelfmanagement
Zelf de regie hebben over je eigen leven, zelf regelen hoe iets gebeurt en wanneer wordt ‘zelfmanagement’ genoemd. In het begin van het hele verwerkingsproces, als de schok nog in het lijf zit, zal het zelfmanagement waarschijnlijk tijdelijk aangetast zijn. Cliënten zijn de regie kwijt, maar in de loop van de tijd zullen zij die steeds meer terug kunnen nemen en dat hebben ze ook hard nodig.
Eenmaal weer thuis zullen ze zelf hun zorgverleners moeten aansturen hoe met hen om te gaan. Het is effectiever om zorgverleners vanaf het begin te instrueren hoe met je om te gaan, dan dit later te moeten bijsturen. Best lastig overigens want veel dingen zijn zo vanzelfsprekend dat een cliënt zich vaak niet eens bewust is hoe hij het wil. Het is voor cliënten een zoektocht naar wat ze net nog wel zelf kunnen en wat niet meer. Naar wat ze aan anderen over moeten laten en waar ze zelf de regie kunnen nemen.
Ook het managen van de energiehuishouding is belangrijk. Er zullen dingen zijn die cliënten kunnen, maar die zoveel van hen vergen dat ze die toch beter aan anderen kunnen overlaten, omdat het zoveel kost dat andere zaken, die iemand liever zelf doet, daardoor niet meer op te brengen zijn.

Autonomie is niet een gegeven maar een proces van voortdurend zoeken en vechten voor de belangen van de cliënt en het systeem en tegelijk het weten wanneer los te laten omdat anders kostbare tijd en energie verspild wordt. Als professionals cliënten hierbij kunnen coachen, is er voor hen al veel gewonnen in het proces van het hernemen van hun autonomie.

naar Slinger van verliesverwerking